Primer sklerozan kolanjitin sonucunu öngörebilmek için karaciğer histolojisine yönelik skorlama sistemleri


Karaciğer dokusunun mikroskopik yapısı üzerinde çalışarak (karaciğer histolojisi), primer sklerozan kolanjitte (PSK) yaygın bir şekilde görülen çeşitli anomalilerin değerlendirilmesi mümkündür. Bu durum, PSK’nin şiddetinin ve ilerlemesinin belirlenmesine yardımcı olabilir. Karaciğer histolojisi tipik olarak derece ve evre cinsinden skorlanır. Dereceleme, inflamasyon ve nekroz (karaciğer hücrelerinin ölümü) derecesiyle ölçülen altta yatan hastalık ilerlemesinin şiddetini temsil eder. Evreleme ise, karaciğerdeki yara oluşumu (fibroz) ve siroz derecesiyle ölçülen hastalık ilerlemesini temsil eder.

PSK’nin düşük yaygınlığı ve kronik hastalık seyri, karaciğer nakli veya vefat gibi kesin klinik sonlanım noktalarının değerlendirilmesini engellemektedir. Bu nedenle, PSK ile ilgili klinik çalışmalarda şu anda Mayo risk skoru ve diğer biyokimyasal ve klinik göstergeler gibi ikame veya ‘vekil’ sonlanım noktaları kullanılmaktadır. Ne yazık ki bu vekil sonlanım noktaları PSK için henüz tasdik edilmemiştir.

PSK’nin hastalık derecesini ve evresini skorlamak için kullanılabilecek spesifik histolojik skorlama sistemleri bulunmamaktadır. Bu çalışma, diğer karaciğer hastalıkları için geliştirilmiş skorlama sistemlerinin PSK’nin derecelemesini ve/veya evrelemesini değerlendirmek için kullanılıp kullanılamayacağını belirlemek için tasarlanmıştır. Spesifik olarak çalışmanın amacı, söz konusu diğer skorlama sistemlerinin PSK’nin sonucunun öngörülmesi açısından prognostik değere sahip olup olmadığını değerlendirmektir. Böyle bir durumda, karaciğer histolojisi terapötik klinik çalışmalarda tedavinin etkinliğinin değerlendirilmesinde önem kazanabilir ve vekil sonlanım noktası olarak kullanılabilir.

Kullanılan sistemler, Ishak sistemi (aslında kronik hepatit için geliştirilmiştir), Ludwig sistemi (aslında primer biliyer kolanjit (PBK) için tasarlanmıştır) ve Nakanuma tarafından öngörülmüş, yine PBK için tasarlanmış daha yeni bir sistemdir. Nakanuma skorlama sisteminin avantajı, PSK ile paylaşılan histolojik özellikleri göz önünde bulundurmasıdır. PSK’nin sonucunu ölçmek için üç sonlanım noktası tanımlanmıştır: 1. Nakilsiz hayatta kalma (PSK ile bağlantılı vefat, karaciğer nakli ve kolanjiyokarsinom gelişiminin kombinasyonu) 2. Tek başına karaciğer nakli 3. Siroz ile bağlantılı semptomların gelişimi.

Hollanda’daki ‘Epi PSK PBK projesi’ grubundan altmış dört Hollandalı PSK hastası ile çalışılmıştır (10 hastaya küçük kanal PSK teşhisi konulmuştur). Tüm hastalar, PSK teşhisinden emin olmak için karaciğer biyopsisinden geçirilmiştir. Hastalardan 40’ı erkek, 24’ü kadındır. En yaygın rahatsızlık ülseratif kolit olmak üzere, 43 hastaya aynı zamanda inflamatuar bağırsak hastalığı teşhisi konulmuştur. On bir hasta çalışma sırasında bir sonlanım noktasına ulaşmış; üç hastaya kolanjiyokarsinom teşhisi konulmuş (ikisi hayatını kaybetmiş) ve sekiz hastaya karaciğer nakli yapılmıştır.

Bu çalışmada araştırmacılar üç evreleme sisteminin hem 1. sonlanım noktası: nakilsiz hayatta kalma hem de 2. sonlanım noktası: karaciğer nakli için tahmin göstergeleri olduğu sonucuna varmıştır. En güçlü tahmin değerine Nakanuma evreleme sistemi ulaşmıştır. Bunun açıklaması, söz konusu sistemin PSK’ye özgü özellikler içermesi olabilir. Üç evreleme sistemi de, hastalığın muhtemel seyrinin tahmin edilmesi açısından fibroz derecesinin önemli bir parametre olduğunu göstermiştir.

Karaciğer biyokimyasının, karaciğer hasarının derecesini karaciğer biyopsisi gibi yansıtıp yansıtamayacağını değerlendirmek isteyen araştırmacılar, karaciğer biyokimyası ve histolojik derece ve evre arasındaki korelasyonları belirlemek üzere keşif analizleri yapmışlardır. Bu noktada güçlü bir korelasyon bulunamamıştır. Araştırmacılara göre bu durum göstermektedir ki, karaciğer biyokimyası histolojik hasar derecesini yeterli bir şekilde yansıtmamaktadır. Normal karaciğer biyokimyası düzeninde PSK hastalarının karaciğer hastalığının şiddetli bir şekilde ilerleyebileceğini belirten Queen ve arkadaşları‘nın çalışmasına da atıfta bulunulmuştur.

Bu çalışma dahil olmak üzere bir dizi çalışma, histolojik derece/evrenin ilerlemesi ve hatta iyileşmesinin karaciğer biyopsisiyle değerlendirilebileceğini göstermektedir. Bu çalışma, karaciğer histolojisinin skorlanmasının hastalık sonucunun belirlenmesi açısından prognostik değere sahip olduğunu belirtmektedir. Bu yüzden, karaciğer histolojisi PSK’de hastalık ilerlemesini değerlendirmek için faydalı bir gösterge olarak görülebilir.

Çalışmadaki kısıtlamaları da göz önünde bulunduran ve tartışan araştırmacılar, PSK’de Nakanuma, Ishak ve Ludwig evreleme sistemlerinin uygulanmasının hem mümkün hem de klinik olarak ilgili olduğunu ileri sürmektedir. Histoloji, PSK alanındaki klinik çalışmalarda vekil sonlanım noktası olarak kullanılabilir; ancak bu sonuçların tasdik edilmesi için daha büyük, çok merkezli gruplarda ileri araştırmalar yapılması gerekmektedir.

Herkese yönelik bu makalenin yazarı: Dr. Elisabeth M.G. de Vries (AMC Amsterdam, Hollanda)

Editör: Valmae Y

Çevirmen: Türkiye’den bir gönüllü

Şubat 2016

Bu versiyonda tam makale temel alınmıştır:

Primer sklerozan kolanjitte histolojik skorlama sistemlerinin uygulanabilirliği ve prognostik değeri

J Hepatol. 2015 Kas;63(5):1212-9. doi: 10.1016/j.jhep.2015.06.008. Epub 2015 Haz 18.

Elisabeth M.G. de Vries1, Joanne Verheij2, Stefan G. Hubscher3, Mariska M.G. Leeflang4, Kirsten Boonstra1, Ulrich Beuers1, Cyriel Y. Ponsioen1,

1 Gastroenteroloji ve Hepatoloji Bölümü, Academic Medical Center, Amsterdam, Hollanda; 2 Patoloji Bölümü,

Academic Medical Center, Amsterdam, Hollanda; 3 Kanser Bilimleri Fakültesi, University of Birmingham ve Hücresel Patoloji

Bölümü, Queen Elizabeth Hospital, Birmingham, Birleşik Krallık; 4 Klinik Epidemiyoloji, Biyoistatistik ve Biyoenformatik Bölümü,

Academic Medical Center, Amsterdam, Hollanda

Terimler Sözlüğü

 

Karaciğer Biyokimyası:  safranın durağanlığını ve karaciğer hücrelerindeki hasarı tespit eden bir dizi kan testi

 

Korelasyon: iki veya daha fazla değişkenin ne kadar birlikte hareket ettiğini gösteren istatistiksel bir ölçüm

Etkinlik: öngörülen veya istenilen sonuca ulaşma becerisi

 

Fibroz: bağ dokusunun kalınlaşması ve yara oluşumu (evreleme)

Dereceleme: nekroinflamatuar aktivite derecesiyle ölçülen altta yatan hastalık sürecinin şiddetinin histolojik ölçümü (kategorik cetvelle ölçülür)

 

Histoloji:  “histolojik teknikler” adı verilen özel süreçler kullanılarak dikkatle hazırlanmış doku örneklerine bakmak için mikroskoplar kullanılarak biyolojik hücreler ve dokuların ince ayrıntıları üzerinde yapılan bilimsel çalışma

Histopatolojik: hastalığın belirtileri üzerinde çalışmak için dokunun mikroskopik incelemesi

Nekroinflamatuar aktivite: nekroz ve inflamasyon derecesi

Nekroz: hücrelerin ölümü

Prognostik: bir tıbbi durumun muhtemel seyrinin öngörülmesiyle ilgili olan veya bunu amaçlayan

Evreleme: Karaciğerdeki yara oluşumu (fibroz) ve siroz derecesiyle ölçülen hastalık ilerlemesinin histolojik ölçümü

Tasdik:  bir veri toplama sistemi veya enstrümanının (örn. evreleme, anketler vb.) doğruluğunun ve geçerliliğinin güvenilirlik açısından değerlendirildiği süreç

Bu makale, aşağıdaki durumlarda telif hakkına tabi değildir:

1   ´An article by PSC Patients Europe (PSCPatientsEurope.org)’ ifadesi kullanıldığında

2   Bağlantı / basılı kopya info@PSCPatientsEurope.org adresinden PSC Patients Europea’a gönderildiğinde

Bu makalenin yayılmasıyla ilgili tüm verileri toplayacak, söz konusu geri bildirimleri yazara, diğer araştırmacılara ve paydaşlara ileteceğiz. Bu, herkese yönelik versiyonları daha fazla kişiye ulaştırmamıza yardımcı olacaktır.

Bu makaleyle ilgili sorularınız veya yorumlarınız varsa, lütfen info@pscpatientseurope.org adresine e-posta gönderin. Bu makaleyi okumaktan keyif mi aldınız? PSC Patients Europe Facebook sayfasını ve makalenin bulunduğu paylaşımı beğenirseniz çok seviniriz. Ayrıca PSC Patients Europe’a bağış da yapabilirsiniz. Geri bildirimlerinizi ve ‘beğeni’lerinizi yazara ileteceğiz.